AI werkt. Jouw organisatie ook?

Twintig maanden geleden schreef ik mijn eerste nieuwsbrief over AI. Over Laloux, over ons mensbeeld. Vijf edities later is de vraag een stuk platter: komt er iets terug van al dat geld? McKinsey publiceerde eind augustus zijn State of AI. Negen van de tien organisaties gebruiken AI. Tachtig procent van de medewerkers wordt er productiever van. En het aandeel bedrijven dat het in de winst terugziet: 37 procent. Exact hetzelfde als vorig jaar. De koplopers, met minstens vijf procent EBIT uit AI: zes procent. Ook onveranderd.

AI werkt dus. Bij mensen. Bij organisaties niet. En dat verschil heeft een adres.

Het gat zit in de top.

MIT zei het vorig jaar nog harder: 95 procent van de organisaties haalt nul meetbaar rendement uit zijn AI-pilots. Tegelijk gebruiken medewerkers bij ruim negentig procent van diezelfde bedrijven gewoon hun eigen ChatGPT of Claude voor het werk. De werkvloer is al over. De directie staat nog aan de kant.

Ik zeg het zoals ik het zie: ik kom schrikbarend weinig bestuurders en commissarissen tegen die zich werkelijk in AI verdiept hebben. Die weten wat een taalmodel wel en niet kan, wat het met hun businessmodel doet, en hoe je een organisatie gestructureerd en systematisch aan het onderwerp zet. Wel veel die het "belangrijk" noemen, een pilot hebben lopen en het verder bij de CIO hebben geparkeerd. Dat is geen strategie. Dat is delegeren wat je niet begrijpt.

De vragen die je gesteld moet krijgen

De raad van commissarissen wil drie dingen weten: op welke weddenschap zitten we, wie is er persoonlijk accountable, en waar zie ik het in de cijfers? De raad van bestuur moet de keuzes daaronder maken: welke drie domeinen, niet dertig? Bouwen of kopen? Herontwerpen we het werk, of plakken we AI op wat er al staat? Wie "plakken" antwoordt, hoort bij de 63 procent die nog niets terugziet.

Wat de winnaars doen

McKinsey bestudeerde in zijn management playbook twintig bedrijven die het wél lukt: DBS, Freeport-McMoRan, LATAM, Toyota. Twintig procent meer EBITDA, drie dollar per geïnvesteerde dollar, cash-positief binnen twee jaar. Hun recept is saai. Hooguit drie domeinen, precies waar een kleine verbetering veel geld oplevert. Systemen, geen losse tools. Workflows van begin tot eind herontworpen: driekwart van de koplopers doet dat, een kwart van de rest. En bovenaan: een C-suite die AI zelf snapt. Niet delegeert. Snapt.

Kleine plaagstoot: het bureau dat meet dat 94 procent geen waarde creëert, verkoopt in hetzelfde artikel de tweede editie van zijn boek en de transformatie die het oplost. De cijfers kloppen. Het zelfvertrouwen neem je met een korreltje zout.

Wanneer bijsturen

Twee checks. Eén: cash-positief binnen twee jaar? Wie daarna nog "veelbelovende pilots" rapporteert, heeft geen pilot maar een hobby. Twee: geloof je eigen voorspellingen niet. Vorig jaar verwachtte 32 procent krimp van het personeelsbestand door AI. Veertien procent zag het gebeuren. Nu verwacht 39 procent krimp. Wie stuurt op verwachtingen in plaats van op gerealiseerde EBIT, stuurt op lucht.

Wat dit vraagt van mensen

De bepalende capability is geen technologie maar een mens: de businessleider die domeinkennis, begrip van data en het vermogen om verandering van begin tot eind te leiden in zich verenigt. Dat profiel is schaars. En het staat zelden in de zoekopdracht.

Van board tot werkvloer verschuiven de eisen. Commissarissen moeten een AI-weddenschap kunnen beoordelen zonder zich te laten overbluffen door slides. Bestuurders moeten kiezen wat ze níet doen. En de middenlaag draagt de last: 47 procent van de middenmanagers en medewerkers meldt werkdruk, onzekerheid en vermoeidheid door AI, tegen 31 procent van de executives. Bovenin bedacht, onderin gevoeld. Zolang de top AI beschouwt als iets dat je laat doen, blijft dat zo.

Kort samengevat, AI werkt, dat is bewezen. Of jouw organisatie werkt, hangt af van één ding dat aan alles voorafgaat: een top die het onderwerp zelf doorgrondt en er persoonlijk eigenaar van is. Daarna pas komen focus en herontwerp.

Weet je welkom hierover van gedachten te wisselen — over de leiders die een AI-transformatie van boardroom tot werkvloer kunnen dragen, en over het vinden en selecteren van de beste, juiste kandidaten voor leiderschapsrollen in je organisatie.

Warme groet,

Aege