Terug van zomervakantie en toch gewoon toe aan vakantie...?

Ja. Drie weken weg, en toch. Je zegt het niet hardop — het klinkt een beetje ondankbaar — dus je schuift het weg als vakantiedip. Gaat vanzelf over.

Dat klopt. Het gaat vanzelf over. En daar zit precies het probleem.

De Nederlandse onderzoeker Jessica de Bloom promoveerde op de vraag wat vakantie eigenlijk met ons doet. Haar bevinding is ontnuchterend: gezondheid en welbevinden verbeteren tijdens de vakantie aantoonbaar, maar zakken na terugkeer razendsnel weg. Een recente meta-analyse maakt het pijnlijk precies: al na de eerste week terug op het werk is het verschil met vóór de vakantie statistisch verdwenen.

Vakantie is dus geen verandering, maar onderhoud. Je ververst de olie en rijdt weer door. Nuttig — maar het verandert niets aan de motor, en al helemaal niets aan de route.

Precies daarom is die tegenzin eind augustus geen zwakte, maar informatie. Als het effect van drie weken zon binnen vijf werkdagen verdampt, zegt jouw gebrek aan zin niets over je vakantie. Het zegt iets over waar je naar terugkeert. De vraag is niet of je goed uitgerust bent. De vraag is waarom je er zo hard van moest bijkomen.

Kijk anders nog eens naar je eigen out-of-office. Soumaya Keynes maakte er in de FT een vertaalgids van, en ze heeft gelijk: dat berichtje is een bekentenis. "Ik lees mijn mail met enige regelmaat" betekent: ik antwoord binnen zeventien minuten in plaats van de gebruikelijke zes. Wie zijn afwezigheid inperkt vóórdat hij vertrekt, is nooit echt weggeweest.

De sabbatical is geen lange vakantie.

DJ DiDonna, docent aan Harvard Business School, publiceerde deze zomer Big Time Off, de oogst van tien jaar onderzoek naar sabbaticals. De Financial Times sprak hem er eind juli over: ‘A muscle that organisations need to build’. Zijn ondergrens ligt op zes tot acht weken. Niet omdat het lekker lang is, maar omdat er onder die grens niets verandert. Sterker nog: de sabbaticals die mensen werkelijk veranderden, begonnen zónder plan. Eerst herstellen, dan pas verkennen.

Terwijl hoogpresteerders — en dat is, laten we eerlijk zijn, zo ongeveer de complete lezerslijst van deze nieuwsbrief — hun vrije tijd inrichten als een tweede agenda. Een boek schrijven. Een taal leren. Prestatie in een andere jas. DiDonna noemt de sabbatical "een spier die organisaties moeten trainen": mensen zijn tóch weg — ze vertrekken, krijgen kinderen, worden ziek. Een organisatie die daar niet tegen kan, heeft geen personeelsprobleem maar een ontwerpprobleem.

De rol die de persoon opeet.

Er is een tweede reden om periodiek uit je rol te stappen, en die vind ik voor bestuurders urgenter. Manfred Kets de Vries, hoogleraar aan INSEAD, maakt een onderscheid dat blijft hangen. Narcisme is een persoonlijkheidstrek die vroeg in het leven ontstaat. Hubris is iets anders: een karakterverandering die optreedt zodra iemand macht verwerft. Ze hoort bij de positie, niet bij de persoon — en ze ebt weg zodra iemand die positie verlaat.

Denk dat even door. Als overmoed ontstaat door in de rol te zitten, is er maar één betrouwbare correctie: er periodiek uit stappen. Niet als beloning, niet als wellness, maar als onderhoud aan je oordeelsvermogen. Wie jarenlang niets anders is geweest dan zijn functie, raakt het referentiepunt kwijt om zichzelf mee te meten. Dan wordt de rol de persoon. En de eerste die dat merkt, ben jij niet.

En dan de vraag die mijn vak raakt

In selectieprocessen behandelen we een gat in het cv nog altijd als iets dat verklaard moet worden. Een jaar eruit? Toon van lichte bezorgdheid, aantekening in de marge. Ik denk dat we dat verkeerd om hebben. Wie ooit alles losliet en zichzelf opnieuw moest uitvinden, weet dat hij méér is dan zijn titel — precies de relativering die je zoekt in iemand aan wie je veel macht geeft. De kandidaat zonder één onderbreking in dertig jaar is misschien wel het grotere risico: die heeft nooit hoeven ontdekken wie hij is zonder visitekaartje.

Kort samengevat: het effect van je vakantie is verdampt, en dat is normaal. Blijft de tegenzin, dan is dat geen klacht maar een signaal — over je werk, niet over je veerkracht. Echt afstand nemen begint voorbij de zes weken, en begint met niets doen. En voor wie leiding geeft geldt bovendien: uit je rol stappen is de enige serieuze remedie tegen te veel in jezelf gaan geloven.

Weet je welkom om van gedachten te wisselen over je eigen rol, over de afstand die je daartoe weet te bewaren, en over die sabbatical die je misschien al jaren voor je uit schuift. En natuurlijk, zoals altijd, over het vinden en selecteren van de beste, juiste kandidaten voor leiderschapsrollen in je organisatie.

Warme groet, Aege